भर सणासुदीच्या काळात साखरेचा भाव गगनाला भिडला, साठेबाजाला पोळी व ग्राहकांच्या खिशाला जाळी
संपादकीय वृत्त :- साखरेच्या दरात झालेली मोठी वाढ सध्या सर्वसामान्य ग्राहकांच्या चिंतेचा विषय ठरत आहे.
चहापासून मिठाईपर्यंत आणि घरगुती वापरापासून खाद्यपदार्थांच्या उद्योगापर्यंत साखरेच्या वाढत्या दराचा परिणाम सर्वसामान्यांच्या खिशावर होत आहे.
पण सर्वात मोठा प्रश्न असा की,साखरेचे भाव नेमके वाढले तरी का?ही केवळ मागणी व पुरवठ्याची परिस्थिती आहे का?उत्पादन कमी झाले आहे का?
इथेनॉल धोरणाचा परिणाम झाला आहे का?व्यापाऱ्यांकडे साठा वाढला आहे का?की बाजारात कृत्रिम टंचाई निर्माण करून दर वाढवले जात आहेत?
यापेक्षाही महत्त्वाचा प्रश्न असा,यामध्ये ग्राहकांची फसवणूक किंवा व्यापाऱ्यांचे संगनमत आहे का?
आजच्या या बातमीत आपण आरोप नव्हे, तर उपलब्ध तथ्यांच्या आधारे या संपूर्ण प्रकरणाचा आढावा घेणार आहोत.
साखरेचे दर वाढण्यामागे कारण काय?साखरेच्या दरवाढीमागे एकच कारण असल्याचे सध्या ठामपणे म्हणता येणार नाही.सणासुदीच्या काळात साखरेची मागणी वाढते.मिठाई, पेये,बेकरी आणि खाद्य प्रक्रिया उद्योगांकडून मागणी वाढल्याने बाजारावर दबाव येतो.त्याचबरोबर साखरेचे उत्पादन, उपलब्ध साठा आणि भविष्यातील पुरवठ्याबाबत बाजारात निर्माण होणाऱ्या अपेक्षांचाही दरावर परिणाम होतो.
इथेनॉल धोरणाचा परिणाम?ऊसापासून तयार होणाऱ्या उत्पादनांमध्ये साखरेसोबत इथेनॉललाही महत्त्व आहे.ऊसाचा काही भाग इथेनॉल निर्मिती साठी वापरला जात असल्यामुळे साखरेच्या उपलब्ध उत्पादनावर त्याचा परिणाम होतो का, हा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे.मात्र,फक्त इथेनॉल मुळेच साखरेचे भाव वाढले, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.यासाठी उत्पादन,ऊस उपलब्धता, साखरेचा साठा आणि सरकारी धोरण या सर्वांचा एकत्रित अभ्यास करणे आवश्यक आहे.
सरकारचा विक्रीकोटा व साठा नियंत्रण साखरेच्या बाजारातील पुरवठा नियंत्रित करण्यासाठी केंद्र सरकारकडून साखर कारखान्यांच्या विक्री आणि साठ्याबाबत नियम लागू केले जातात.त्यामुळे आता महत्त्वाचा प्रश्न असा आहे,कारखान्यांकडे प्रत्यक्षात किती साखर आहे आणि त्यापैकी किती साखर बाजारात विक्रीसाठी सोडली जात आहे?
सरकारी कोटा आणि प्रत्यक्ष विक्री यामध्ये फरक आहे का?जर असेल, तर त्याचे कारण काय?
या प्रश्नांची अधिकृत आकडेवारी जनतेसमोर येणे आवश्यक आहे.
ग्राहकांची फसवणूक होतेय का?इथे एक महत्त्वाची गोष्ट स्पष्ट करणे गरजेचे आहे.साखरेचा बाजारभाव वाढला म्हणजे ग्राहकांची फसवणूक झालीच असे म्हणता येत नाही.परंतु एखादा दुकानदार पॅकेट वरील MRP पेक्षा जास्त किंमत आकारत असेल, वजन कमी देत असेल किंवा चुकीची माहिती देऊन ग्राहकाकडून जास्त पैसे घेत असेल,तर तो स्वतंत्र पणे कायदेशीर प्रश्न ठरू शकतो.त्यामुळे ग्राहकांनी बिल घ्यावे, MRP तपासावे आणि वजनाची खात्री करावी.
साठेबाजी किंवा काळाबाजार आहे का?आता सर्वात गंभीर प्रश्न.साखरेची कृत्रिम टंचाई निर्माण करून भाव वाढवले जात आहेत का?याचे उत्तर केवळ आरोपांच्या आधारावर देता येणार नाही.
यासाठी गोदामातील प्रत्यक्ष साठा, खरेदी-विक्रीची बिले,सरकारी विक्री कोटा,बाजारातील आवक- जावक आणि व्यापाऱ्यांचे व्यवहार तपासावे लागतील.जर एखाद्या ठिकाणी नियमबाह्य साठा, कृत्रिम टंचाई किंवा काळाबाजार आढळला, तर संबंधित कायद्यांनुसार कारवाई होऊ शकते.
कार्टेल किंवा व्यापाऱ्यांचे संगनमत?अनेक व्यापारी किंवा उत्पादक परस्पर संगनमत करून किंमती ठरवत आहेत का?हा देखील तपासाचा विषय आहे.
स्पर्धा कायद्यानुसार बाजारातील स्पर्धेला बाधा आणणारे किंमत-संगनमत किंवा कार्टेल गंभीर बाब ठरू शकते.पण पुन्हा एकदा स्पष्ट करूया पुरावा मिळेपर्यंत कोणत्याही व्यक्ती, व्यापारी किंवा संस्थेवर कार्टेल किंवा साठेबाजीचा थेट आरोप करणे योग्य नाही.त्याऐवजी,"या प्रकरणाची स्वतंत्र चौकशी व्हावी"ही मागणी अधिक योग्य आहे.
सरकारचा आयातीचा निर्णय,साखरेचे दर नियंत्रणात आणण्यासाठी केंद्र सरकारने १० लाख मेट्रिक टन कच्च्या साखरेच्या शुल्कमुक्त आयातीला परवानगी दिल्याचे ताजे वृत्त आहे.सरकारचा उद्देश देशांतर्गत पुरवठा वाढवून बाजारातील दर कमी करण्याचा आहे.पण आता प्रश्न असा,या आयातीचा फायदा प्रत्यक्ष ग्राहकांना किती मिळणार?आयात केलेली साखर बाजारात कोणत्या दराने येणार?
आणि किरकोळ ग्राहकाला साखर स्वस्त मिळणार का?याचे उत्तर येत्या काळात स्पष्ट होईल.म्हणूनच सरकारसमोर काही थेट प्रश्न आहेत,देशात सध्या साखरेचा नेमका साठा,कारखान्यांकडे किती साखर आहे?व्यापाऱ्यांकडे किती साठा आहे?सरकारने किती विक्री कोटा दिला आणि प्रत्यक्षात किती साखर बाजारात आली?घाऊक आणि किरकोळ दरातील फरक किती आहे?आणि सर्वात महत्त्वाचे,
दरवाढीचा प्रत्यक्ष फायदा कोणाला आणि त्याचा आर्थिक भार कोणाला?कायदेशीरदृष्ट्या महत्त्वाची बाब साखरेच्या दरवाढीमागील प्रत्येक घटकाची पारदर्शक आणि स्वतंत्र चौकशी झाली पाहिजे अशी जनतेची मागणी असणे स्वाभाविक आहे.
साखरेचा भाव वाढला म्हणजे त्यामागे षडयंत्र आहेच असे नाही.पण भाव वाढत असताना,साठा कुठे आहे?पुरवठा कुठे अडतोय?किंमत कुठे वाढतेय?ग्राहकाकडून नेमके किती पैसे घेतले जात आहेत?या प्रश्नांची उत्तरे जनतेला मिळायलाच हवीत.कारण हा केवळ साखरेच्या एका किलोचा प्रश्न नाही,हा सर्वसामान्य ग्राहकाच्या खिशाचा प्रश्न आहे.
0 टिप्पण्या